Parklar yalnızca yaz için değil

Mahallemizdeki parka her mevsim giderim. Yazın akşamları adım atacak yer yoktur: çocuklar salıncak sırasındadır, gençler basketbol potasının başındadır, yaşlılar banklarda sohbet eder. Ekim gelip de günler kısalınca park yavaş yavaş boşalır. Kasımın ortasında, bir cumartesi öğleden sonrası, parkta yalnızca birkaç köpek sahibi ve aceleyle geçen birkaç kişi kalır. Oysa hava çoğu zaman hiç de kötü değildir.

Kuzey ülkelerinin şehirlerinde kışın parklar boşalmaz. Hava bizimkinden çok daha soğuk olmasına rağmen insanlar parklarda yürür, kızak kayar, açık hava kafelerinde sıcak içecek içer. Bunun nedeni yalnızca alışkanlık değil, tasarım. Kış için tasarlanmış bir park, rüzgârı kesen ağaç grupları, güneş alan oturma alanları, aydınlatılmış yürüyüş yolları, ısınılabilecek küçük kapalı mekânlar ve kışa özgü etkinlik alanları sunar.

Güneşi hesaba katmak

Bizim parklarımızın çoğu yaz düşünülerek tasarlanıyor. Gölge için ağaçlar dikiliyor, banklar ağaç altlarına yerleştiriliyor. Bu doğru bir yaklaşım, ama kış güneşini hesaba katmayınca parkın kışın oturulacak tek bir sıcak köşesi kalmıyor. Yaprak döken ağaçların bu açıdan büyük bir avantajı var: Yazın gölge yapar, kışın güneşi geçirir. Parkların planlanmasında yaprak döken ve her dem yeşil ağaçların doğru dengelenmesi, parkın dört mevsim kullanılabilmesinin anahtarı.

Aydınlatma da en az güneş kadar önemli. Kışın hava saat beşte kararıyor. İşten ya da okuldan dönen biri parka ancak karanlıkta uğrayabiliyor. Yetersiz aydınlatılmış bir park, özellikle kadınlar ve yaşlılar için güvensiz hissettiriyor. Yürüyüş yollarının, oyun alanlarının ve girişlerin iyi aydınlatılması, parkı kışın da kullanılabilir kılıyor.

Etkinlik, etkinlik, etkinlik

Bir parkı canlı tutan şey, orada olup bitenlerdir. Kış aylarında hafta sonu sabah yürüyüşleri, açık hava satranç masaları, küçük bir mevsimlik pazar, kuş gözlem etkinlikleri, çocuklar için doğa atölyeleri parkı yeniden mahallelinin buluşma noktası hâline getirebilir. Bunların çoğu büyük bütçeler gerektirmiyor; mahalle dernekleri ve gönüllülerle birlikte düzenlenebilir.

Sonbahar yapraklarını da bir kaynak olarak görmek mümkün. Bazı belediyeler yaprakları hemen toplayıp atmak yerine kompost alanlarında değerlendiriyor, bir bölümünü çocukların oynayabileceği alanlarda bırakıyor. Yaprak yığınının içine atlayan bir çocuğun mutluluğu, kışın parkın ne kadar canlı olabileceğinin en iyi kanıtı.

Yeşilin sağlığa etkisi

Araştırmalar, düzenli olarak yeşil alanlarda vakit geçirmenin stresi azalttığını, ruh hâlini iyileştirdiğini ve fiziksel aktiviteyi artırdığını gösteriyor. Kış aylarında gün ışığından yararlanma süresinin kısaldığı ve hareketin azaldığı düşünülürse, parkların kışın kullanılabilir olması bir halk sağlığı meselesi hâline geliyor.

Şehir plancıları ve yerel yöneticilere önerim şu: Bir sonraki park projesinde, tasarımı ocak ayının bir cumartesi öğleden sonrasına göre de test edin. O saatte, o havada, o parka kim gelir, nereye oturur, ne yapar? Bu sorunun cevabı “kimse” ise, tasarımda eksik bir şey var demektir.

Bu hafta sonu, hava ne olursa olsun, mahallenizdeki parka bir uğrayın. Belki boş bulacaksınız. Ama ne kadar çok insan uğrarsa, parklar da o kadar kışa hazır hâle gelir.

Kendi mahallenizdeki parkın kışın daha canlı olması için önerileriniz varsa, bana yazmaktan çekinmeyin. Gelen önerilerden derleyeceğim bir listeyi, mahalle dernekleri ve belediyelerle paylaşmayı düşünüyorum. Belki de bu kış, parklarımızın yeniden keşfedildiği kış olur.