Mahalle sahası kapanınca kaybettiklerimiz

Geçen hafta çocukluğumun geçtiği mahalleye uğradım. Okulun arkasındaki küçük toprak sahanın yerinde artık bir otopark var. Kale direklerinin yerine bariyerler, kenardaki dut ağacının yerine bir bilet kulübesi. Bir an durup baktım ve o sahanın bize neler öğrettiğini düşündüm. Sonra anladım ki kaybolan şey yalnızca bir oyun alanı değil.

Mahalle sahası, spora ilk adımın atıldığı yerdi. Kimse forma, krampon ya da lisans istemezdi. Takımlar orada kurulur, kurallar orada konuşulurdu. Hakem yoktu; adalet, oyuncuların birbirine verdiği sözdü. Kazanmayı da kaybetmeyi de ilk orada öğrendik. Yaşça büyükler küçükleri oyuna alır, güçlü olan zayıfı korurdu. Spor kültürü dediğimiz şeyin temeli, bu kendiliğinden oluşan küçük topluluklarda atılıyordu.

Rakamların göstermediği

Spor politikaları genellikle büyük tesislerle, lisanslı sporcu sayısıyla, kazanılan madalyalarla ölçülüyor. Bunlar elbette önemli. Ama lisanslı sporcu olmadan önce, çocukların sadece oynamak için bir araya geldiği alanların sayısını da ölçmemiz gerekiyor. Kapanan her mahalle sahası, bir kuşağın spora dair ilk deneyimlerini yaşayacağı yerin kaybolması anlamına geliyor.

Bugün birçok şehirde çocukların yürüme mesafesinde ücretsiz ve güvenli bir oyun alanı bulması giderek zorlaşıyor. Saatlik kiralanan halı sahalar bu boşluğu kısmen dolduruyor ama ücret ve rezervasyon zorunluluğu, kendiliğinden oluşan oyunun önüne geçiyor. Bir çocuğun okul çıkışı topunu alıp arkadaşlarıyla sahaya koşabilmesi, giderek bir lüks hâline geliyor.

Taraftarlığın da okulu

Mahalle sahalarının bir başka işlevi daha vardı: taraftarlık kültürünü yumuşatmak. Farklı takımları tutan çocuklar aynı sahada, aynı takımda oynardı. Hafta sonu ekrandaki maçta birbirine rakip olanlar, pazartesi günü aynı kalede pas verirdi. Rekabetin dostlukla birlikte var olabileceğini en iyi bu sahalarda öğrendik.

Bugün tribünlerde zaman zaman yaşanan sertliğin bir nedeni de bu ortak deneyimin azalması olabilir mi? Kesin bir şey söylemek zor. Ama birlikte oynamış olmanın, birbirine düşman olmayı zorlaştırdığını hepimiz biliyoruz.

Ne yapılabilir?

Çözüm büyük yatırımlar gerektirmiyor. Okul bahçelerinin hafta sonları ve tatillerde mahalleye açılması, parklarda küçük çok amaçlı sahalar yapılması, belediyelerin kullanılmayan arsaları geçici oyun alanlarına dönüştürmesi ilk akla gelen adımlar. Bazı şehirlerde mahalle sakinlerinin birlikte yönettiği “paylaşılan saha” uygulamaları başarılı örnekler sunuyor.

Amatör kulüplerin desteklenmesi de aynı derecede önemli. Gönüllü antrenörlerin ve kulüp yöneticilerinin emeği olmadan binlerce çocuk spora başlayamazdı. Bu kulüplerin saha, malzeme ve ulaşım ihtiyaçlarının karşılanması, uzun vadede sporun tabanını genişletir.

O eski sahanın yerindeki otoparka bakarken bir şeyi daha fark ettim: Mahallede artık sokakta oynayan çocuk sesi duyulmuyordu. Belki de kaybettiğimiz en büyük şey buydu. Spor yalnızca şampiyonlar yetiştirmek için değil, birlikte yaşamayı öğrenmek için de var. Mahalle sahalarını korumak, bu öğrenmeyi korumak demek.

Bu yazıya okurlarımızın kendi mahalle sahası hikâyeleriyle katkı vermesini çok isterim. Önümüzdeki haftalarda gelen mektuplardan bir seçkiyi bu sütunda paylaşacağım.

Bir de şunu eklemek isterim: Mahalle sahası yalnızca futbol için değildi. Aynı toprak alanda yakan top, istop, saklambaç oynanır; akşamları büyükler oturup sohbet ederdi. Kamusal alanın en mütevazı ama en canlı biçimiydi.

Mektuplarınızı spor masamızın e-posta adresine gönderebilirsiniz; adınızı yayımlamamızı istemiyorsanız belirtmeniz yeterli.