Bildirimleri kapattığımda ne kaybettim, ne kazandım?

Bir ay önce küçük bir deney yaptım: Telefonumdaki bütün bildirimleri kapattım. Mesajlaşma uygulamaları, e-posta, haber uygulamaları, sosyal medya, alışveriş, banka… Yalnızca telefon aramaları ve takvim hatırlatmaları açık kaldı. Bir yazılım mühendisi olarak bu bildirimlerin nasıl tasarlandığını, dikkatimizi çekmek için nasıl incelikle ayarlandığını biliyordum. Ama bunları kapattığımda neler olacağını bilmiyordum.

İlk üç gün tuhaftı. Telefonu masadan kaldırıp ekranı açtığımda karşıma hiçbir şey çıkmıyordu. Elim alışkanlıkla uygulamaları tek tek açıyor, yeni bir şey olup olmadığını kontrol ediyordu. Bildirimlerin ortadan kalkması, kontrol etme isteğini ortadan kaldırmamıştı. Tam tersine, ilk günlerde telefonu her zamankinden daha sık elime aldım.

Dikkatin geri gelişi

Birinci haftanın sonunda bir şey değişti. Kontrol etme sıklığım azaldı ve bunu bilinçli bir kararla yapmaya başladım. Günde üç kez, belirli saatlerde mesajlara ve e-postalara bakıyordum. Bu saatlerin dışında telefon, çantamda duran sessiz bir alete dönüştü. İş yerinde uzun bir kod üzerinde çalışırken kesintisiz iki saat geçirebildiğimi fark ettim. Bunu en son ne zaman yaptığımı hatırlamıyordum.

Araştırmalar, bir bildirimin dikkatimizi dağıttıktan sonra önceki işe tam olarak geri dönmenin dakikalar alabildiğini gösteriyor. Gün içinde onlarca bildirim aldığımızı düşünürsek, aslında hiç bitmeyen bir “geri dönme” hâlinde yaşıyoruz. Bildirimleri kapattığımda geri kazandığım şey zaman değil, dikkatin sürekliliğiydi.

Ne kaçırdım?

Peki ne kaçırdım? Dürüst olmak gerekirse, birkaç şey. Bir arkadaşımın akşam yemeği planını geç gördüm ve yemeğe yetişemedim. Bir kargo teslimatını kaçırdım, paketi ertesi gün teslim noktasından aldım. Bir indirim kampanyasının son gününü fark etmedim. Hepsi bu. Bir ayın sonunda kaçırdıklarımın listesi, bir kâğıdın yarısını bile doldurmadı.

Önemli şeylerin bana yine de ulaştığını fark ettim. Gerçekten acil bir durum olduğunda insanlar arıyordu. İş arkadaşlarım önemli konuları toplantılarda konuşuyordu. Ailem, bir şey olduğunda telefonumu çaldırıyordu. Bildirimlerin büyük bölümünün aslında “önemli” değil, “yeni” olduğunu anladım.

Tasarımcılara bir not

Bu deneyden sonra kendi mesleğime de farklı bakmaya başladım. Uygulama tasarlarken bildirimleri genellikle kullanıcıyı geri getirmenin bir yolu olarak düşünüyoruz. Oysa iyi bir tasarım, kullanıcının dikkatine saygı duyan bir tasarım olmalı. Varsayılan olarak az bildirim gönderen, kullanıcıya neyi ne zaman bilmek istediğini kolayca seçtiren, “sessiz saatler”i öne çıkaran uygulamalar uzun vadede daha çok güven kazanıyor.

Bir ayın sonunda bildirimlerin hepsini geri açmadım. Yalnızca birkaç kişinin mesajlarını ve takvimimi açık tuttum. Gerisi, ben baktığımda orada olacak. Sizi de benzer bir denemeye davet ediyorum: Bir hafta boyunca bildirimlerinizi kapatın ve kaçırdığınız şeylerin bir listesini tutun. Listenin ne kadar kısa olduğuna şaşırabilirsiniz.

Teknolojiyle ilişkimizi düzenlemek, teknolojiden vazgeçmek anlamına gelmiyor. Sadece hangi aletin bizim için çalıştığını, hangisinin bizi kendisi için çalıştırdığını ayırt etmeyi öğrenmek gerekiyor. Belki de dijital çağın en önemli becerisi, dikkatimizi kime ve neye vereceğimize kendimiz karar verebilmek.

Bu arada sanal gerçeklik gözlüğüm de bir aydır masamda duruyor. Onu da ancak gerçekten istediğimde takıyorum. Belki bir sonraki yazımda, ekranları büyüttükçe dikkatimizi nasıl daralttığımızı konuşuruz. Gelecek haftaya kadar, bildirimleriniz sessiz, aklınız açık olsun.

Deneyiminizi bana yazarsanız çok sevinirim.